|
İnsanın karnındaki gazı genelde
kokusuz olan, karbondioksit, oksijen, nitrojen, hidrojen ve bazen de metan
gazları oluşturur. Gazın hoş olmayan kokusunu ise kalın barsaktaki bakterilerin
oluşturduğu sülfür içeren az miktardaki gazlar oluşturur. Barsaklardaki gazın
%1'den azı kokuyu oluşturan gazlardır, bunlar uçucu kısa zincir yağ asitleri,
amonyak, hidrojen sülfür ve değişik uçucu amino asitlerdir. Yemek borusu, mide,
ince ve kalın barsaklardan oluşan sindirim sistemimizdeki gazın iki kaynağı
vardır. Bunlar: Kalın barsakta normalde bulunan zararsız bakterilerin bazı
sindirilmemiş gıdalarda bozulma yapması ile oluşan gazdır.
Hava yutma (aerofaji) mide gazının en sık sebebidir. Her insan yerken veya
içerken bir miktar hava yutar.Hızlı yiyip içen, sakız çiğneyen, sigara içen ve
uygun olmayan ( gevşek ) takma diş kullananlarda ise normalden fazla hava
yutulur.
Midedeki gazın önemli bir kısmı geğirme ile çıkartılır, geride kalan kısım ince
barsaklara geçer ve burada kısmen emilir, az bir miktarı ise kalın barsaklara
geçer ve makat yolu ile atılır. Mide kendisi de mide asidinin bikarbonatla
karışması sonucu karbondioksit gazı oluşturur ancak bu gazın önemli bir kısmı
ince barsaklarda emilir ve kalın barsağa kadar ulaşmaz.
Sindirilmemiş Gıdanın Bozulması
İnsan vücudu bazı karbonhidratları ( şeker, nişasta ) ve pek çok gıdada bulunan
lifleri ince barsaklardaki enzimlerin yetersizliği ya da yokluğu nedeni ile
sindiremez. Bu sindirilmemiş gıda ince barsaklardan kalın barsağa geçtiğinde,
kalın barsaktaki normal flora dediğimiz zararsız bakterilerce bozulmaya uğrar ve
hidrojen, karbondioksit, insanların üçte birinde de metan gazı oluşur. Sonuçta
bu gazlar anüs yoluyla dışarı atılırlar. Metan gazı oluşan insanların gaitaları
su içinde yüzer. Araştırmalar neden bazı insanlarda metan gazı oluşup
bazılarında oluşmadığını açıklayamamıştır.
Bir kişide gaz oluşturan gıdalar başka bir kişide gaz oluşturmayabilir. Kalın
barsaktaki bazı bakteriler diğer bakterilerin oluşturduğu hidrojeni
yıkabilirler. Bu iki tip bakteri oranı da bazı kişilerde daha çok gaz oluşunu
açıklayabilir.
Hangi Gıdalar Gaz Yapar ?
Karbonhidrat içeren gıdaların pek çoğu gaz yapar, buna karşılık yağlar ve
proteinler daha az gaz yapan gıdalardır.
Şekerler: Gaz oluşturan şekerler raffinoz,
laktoz, fruktoz ve sarbitoldur.
Raffinoz: Fasülye bu kompleks şekeri çok
miktarda içeren bir besindir. Daha az oranda lahana, bruksel lahanası,
karnıbahar, kuşkonmaz, diğer sebzeler ve tüm hububatlarda bulunur.
Laktoz: Laktoz sütteki tabi şekerdir.
Peynir, dondurma gibi ürünlerde de bulunur. Ekmek, tahıl, mayonezde de bulunur.
Özellikle Afrika ve Asya kökenli ırklarda laktozu sindirmeyi sağlayan laktuloz
enzimi düzeyi düşüktür, kişi yaşlandıkça da enzim düzeyi düşer. Bunun sonucu
olarak kişiler yaşlandıkça laktoz içeren gıdalar yeme sonucu oluşan gaz şikayeti
giderek artacaktır.
Fruktoz: Fruktoz normalde soğan, enginar,
armut ve buğdayda bulunur. Ayrıca bazı içeçek ve meyva sularında tadlandırıcı
olarak kullanılır.
Sorbital: Sorbital meyvalarda doğal olarak
bulunan bir şekerdir. Elma, armut, şeftali ve erikte çok vardır. Ayrıca birçok
diyet gıdalarında, tadlandırıcılarda ve sakızlarda bulunur.
Nişasta: Patates, mısır, bazı tatlılar,
pastalar ve buğdayda bulunan nişastanın bir kısmı kalın barsağı geçip orada
bakterilerce yıkılarak gaz oluşturur. Pirinç gaz oluşturmayan tek nişasta
çeşididir.
Lif: Pek çok gıda eriyebilen ve erimeyen
lifler içerir. Eriyebilen lifler suda kolayca çözünür ve barsaklarda jel
kıvamında bir yapı oluşturur. Bunlar, yulaf, fasulye, bezelye ve pek çok meyvada
bulunurlar. Eriyebilen lifler kalın barsağa kadar sindirilmeden gelip, burada
gaz oluşumuna yol açarlar. Erimeyen lifler ise barsaklardan hiç değişmeden geçer
ve çok az gaz oluştururlar. Buğday, kepek ve bazı sebzeler bu tür lifleri
içerirler.
Gaza Bağlı Semptomlar ve Problemler Nelerdir?
En sık görülen semptomlar geğirme, çok gaz çıkartma, karında şişkinlik ve karın
ağrısıdır. Bu bulgular herkeste oluşmayabilir. Burada en belirleyici faktörler
vücudun ne kadar gaz ürettiği, barsakların ne kadar yağ asidi absorbe ettiği ve
kişideki kalın barsağın gaz gerginliğine olan hassasiyetidir.
Geğirti: Yemek sonrası mide dolu iken ara sıra oluşan geğirme normaldir. Sık
geğirtisi olan bazı kişiler ise yemek yerken aşırı hava yutarlar ve bu hava
mideye inmeden geri gelip geğirti oluşabilir.
Sık geğirtisi olan kişilerde ise reflü hastalığı, mide fıtığı, gastrit, ülser
gibi üst sindirim sistemi rahatsızlıkları olabilir.
Geğirti yapan iki nadir görülen kronik gaz sendromu vardır. Bunlar meganblase
sendromu ve gaz-bloat sendromudur.
Meganblase sendromu özellikle ağır yemek yeme sonrası, yemek esnasında aşırı
hava yutmaya ve bunun midede aşırı şişkinlik yapmasına bağlıdır. Bunun sonucu
aşırı şişkinlik, tıkanma hissi ve nefes darlığı oluşabilir ve bu durum kalp
krizini taklit edebilir.
Gaz-bloat sendromu ise reflü hastalığı ameliyatları sonrası oluşabilir. Bu
ameliyatta yemek borusu ile mide arasında oluşturulan yeni yapı gıda ve havanın
mideye geçmesine izin verir ancak normal geğirme ve kusma eylemini
engelleyebilir. Özellikle çok hava yutanlarda bu durum ciddi bir sorun haline
gelebilir.
Soğan, domates ve biberli gıdalar geğirmeyi arttırır. Sürekli geğirme ise bazı
hastalıkların belirtisi olabilir. Bunlar safra kesesi taşları, ülser hastalığı
ve reflü hastalığıdır. Ankisiyete yani aşırı endişe hallerinde de çok hava yutup
devamlı geğirme alışkanlık haline gelebilir.
Çok Gaz Çıkartma
Fazla sayıda gaz çıkartma çok sık dile getirilen bir yakınmadır. Ancak kişiler
günde 10-25 kez, ortalama 14 kez gaz çıkartırlar ve bu da normaldir. Bazen çok
fazla gaz çıkartmanın sebebi ağır karbonhidrat sindirim bozukluğu veya kalın
barsaklarda aşırı bakteri üremesi olabilir.
Karında Distansiyon (aşırı şişkinlik)
Çoğu insan karında şişkinlik hissinin çok fazla gaz oluşmasına bağlı olduğunu
düşünür. Aslında çoğunlukla gaz miktarı normaldir ancak bazı rahatsızlıklara
bağlı kişi çok gaz varmış gibi algılar çünkü gaza karşı hassasiyeti artmıştır.
Aşırı karın şişkinliği genellikle barsak çalışma bozukluklarına bağlıdır. En sık
olarak irritabl barsak sendromu veya spastik kolon denilen durumlarda oluşur. Bu
kişilerde barsak çalışması bozulmuş ve barsak adelelerinde kasılmalar
oluşmuştur. Kalın barsağın splenik fleksura denilen dalak bölgesindeki kısmında
gaz sıkışması olabilir. Bu duruma splenik fleksura sendromu denir ve karın üst
kısımlarında, özellikle sol üst kısımda rahatsızlık, adele spazmı, şişkinlik,
ağrı ile kendini gösterir.
Barsaklarda iltahaba, bunun sonucu da daralma ve tıkanıklıklara yol açan
divertikülit, kron hastalığı gibi durumlarda ve barsak kanserlerinde de karında
şişkinlik oluşur. Daha önce karın ameliyatı geçirmiş kişilerde oluşabilecek
barsak yapışıklıkları da karında şişkinlik yapabilir.
Ayrıca çok yağlı gıda yendiğinde de mide boşalması gecikir ve kişiler fazla gaz
oluşması olmadan da şişkinlik ve rahatsızlık hissi duyabilirler.
Karın Ağrısı ve Huzursuzluğu
Bazı kişiler barsaklarda gaz olduğunda karın ağrısı duyabilirler. Gaz kalın
barsağın sol tarafında toplandığında kalp sıkışması hissi ile kalp rahatsızlığı
ile karışabilir. Kalın barsağın sağ tarafında aşırı gaz olduğunda ise safra
kesesi ve apandisitte duyulan ağrılara benzer ağrılar oluşabilir.
Tanı Metodları
Gaz yakınması bazı ciddi hastalıklarda da oluşabileceği için kişiye tanı konup
bu hastalıklar ekarte edilmelidir. Kişinin yeme alışkanlıkları ve yakınmalarının
birbiri ile ilgisini belirlemek önemlidir. Hangi gıdaların daha çok gaz yaptığı
araştırılır.
Eğer laktoz yetersizliğinden şüphelenilirse bir müddet için süt ve sütlü gıdalar
yasaklanarak durum takip edilebilir. Laktoz intoleransını belirlemek için kan ve
nefes testleri yapılabilir. Karında aşırı şişkinlik olanlarda karında su
toplanıp toplanmadığı, barsaklarda iltahabi hastalık olup olmadığı
incelenmelidir.
Karında şişkinlik ve gaz yakınmaları olan 50 yaşın üzerindeki kişilerde kalın
barsak kanseri olasılığı dikkate alınmalıdır. Özellikle ailesinde barsak kanseri
olan kişilerde bu durum daha önemlidir. Bu durumda barsakların ışıklı kamera ile
incelenmesi anlamına gelen kolonoskopi yapılmalıdır. Özellikle açıklanamayan
kilo kaybı, ishal veya gaitasında kan olan kişilerde bu olasılık çok dikkatle
araştırılmalıdır.
Gaz Rahatsızlığı Nasıl Tedavi Edilir?
Belirli bir hastalık sonucu oluşmadığı gösterilen gaza bağlı rahatsızlıkları
geçirmek için diyet değişikliği, gerektiğinde ilaç kullanılır ve hava yutmayı
azaltmak gereklidir. Doktorların azaltmalarını veya kesmelerini önereceği
gıdalar maalesef genellikle meyve, sebze, hububat ve süt ürünleri gibi sağlıklı
gıdalardır.
Ayrıca şişkinlik ve hazımsızlık hissini azaltmak için yağsız gıdalar yenmelidir.
Böylelikle mide daha hızlı boşalır ve gaz barsaklara daha hızlı geçip ileriye
doğru gider.
Her bir gıdanın gaz yapıp yapmayacağı ve eğer gaz yaparsa ne kadar gaz yapacağı
kişiden kişiye değişiklik gösterdiği için her bir bireyle ayrı ayrı konuşup ona
göre diyet düzenlemesi yapılmalıdır.
Gaz yakınmaları diyet düzenlemesi ile geçmiyor ise antiasitler, sindirim
enzimleri, karbon preperatları, barsak çalıştırıcı ilaçlar kullanılabilir.
Yutulan havayı azaltmak için sakız çiğnememek, sert şekerleme yememek, yemekleri
küçük lokmalar halinde ve yavaş yavaş yemek gereklidir. Eğer takma diş
kullanılıyorsa bu mutlaka çeneye oturan bir protez olmalıdır.
Sonuç olarak, görüldüğü gibi gaz ve şişkinlik yakınmaları basit hazımsızlık
şeklinde olabileceği gibi, bazı enzim eksiklikleri, iltahaplanmalar, yapışıklık,
kanser gibi değişik birçok rahatsızlıkdan da meydana gelebilir. Bu nedenle bu
tip yakınması olanlar, eğer yakınmaları süreklilik kazanıyorsa mutlaka bir
doktora başvurmalı, tanı ve tedavilerinin doğru bir şekilde yapılması
sağlanmalıdır
kaynak :
thehealthnews.org |
